Cổ học tinh hoa. Nguyễn Văn Ngọc, Trần Lê Nhân/124

Từ Thư viện Khoa học VLOS
Bước tới: chuyển hướng, tìm kiếm

CHÍNH DANH

Vua Cảnh Công nước Tề hỏi đức Khổng Tử về việc chính sự

Đức Khổng Tử thưa rằng: cỗi rễ việc chính sự là cốt nhất phải làm cho sáng rõ luân thường đạo lý. Ở chốn triều đình, vua hết đạo làm vua tôi hết đạo làm tôi; ở trong gia đình, cha hết đạo làm cha, con hết đạo làm con. Vua tôi, cha con ai nấy đều hết đạo của mình, thì chính sự mới có thể làm hay được.

- Vua Cảnh Công nói: Phải vậy thay! Nhời nói ấy thật là thiết yếu. Mà quả như thế, nêu vua chẳng ra vua, tôi chẳng ra tôi, cha chẳng ra cha, con chẳng ra con, thì cương kỷ rối loạn mà nước phải diệt vong. Thóc gạo tuy có nhiều, ta liệu có ở yên mà ăn được chăng.

LUẬN NGỮ

GIẢI NGHĨA

- Chính danh: chỉnh đốn lại những danh phận, danh nghĩa không được chính đính.

- Chính sự: công việc chính trị trong nước.

- Luân thường, đạo lý: luân thường: đạo thường cha con, anh em, vợ chồng, bầu bạn, vua tôi ăn ở với nhau.

- Đạo lý: lối phải, nhẽ phải theo thì hay, mà trái thì dở.

- Đạo: bổn phận nên làm, phải làm.

- Thiết yếu: thiết thực cốt cách rất cần phải có.

- Cương kỷ: cương là dây to để tóm cả cái lưới, kỷ là đồ dùng để gỡ tơ cho khỏi rối, đây là nói điểm chương, pháp độ dùng để cai trị.

- Diệt vong: hết giống, mất nước.

- Thóc gạo: đây ý nói, nước giầu có.

NHỜI BÀN

Vua Cảnh Công hỏi về chính sự mà đức Khổng Tử đáp là chính danh là ngài nói đúng ngay vào cái lệnh của vua mà lại giảng được cái chủ nghĩa Học thuyết Chính danh, của ngài. Tiếc thay vua Cảnh Công biết là phải mà không liệu cách mau mau thực hành sửa đổi ngay, để đến nỗi về sau nước Tề quả có tai vạ, vua thì bị giết, đất thì về tay người.

Như nói đến chính sự thời nay, thì chắc còn bao nhiêu sự khó khăn, phiền phức có phải là dễ đâu. Song sự cốt yếu cũng không ra được ngoài câu nói rất giản dị của Đức Khổng Phu Tử. Ta thử ngẫm mà xem suốt xưa nay, khắp đông tây có nước nào vua (hoặc người cầm quyền chính gọi tên khác) ngu ám, tôi gian nịnh mà nước không nguy vong, có nhà cha bạc ác, con ngỗ nghịch mà nhà không suy bại không?

Liên kết đến đây