Tiếng Thổ Nhĩ Kỳ

Từ VLOS
Bước tới: chuyển hướng, tìm kiếm
 
Tiếng Thổ Nhĩ Kỳ
Türkçe
Phát âm [ˈt̪yɾkˌtʃe]
Nói tại ,, Bulgaria,22x20px Hy Lạp[1],,,,, Azerbaijan[2] và các cộng đồng nhập cư ở
  1. redirect ,
  2. redirect ,22x20px Hà Lan,,[cần dẫn nguồn], Anh, Hoa Kỳ,, Thụy Sĩ, Ý, Kosovo,[3][4] và các quốc gia khác có kiều dân Thổ Nhĩ Kỳ
Khu vực Anatolia, Kypros, Balkan, Kavkaz[cần dẫn nguồn], Trung Âu, Tây Âu
Tổng số người nói 80 triệu[5][6]
Hạng 23 (tiếng mẹ đẻ)
Ngữ hệ Turk
>Turk thường
->Turk miền Tây Nam (Oghuz)

-->Nhánh phía Tây
--->Tiếng Thổ Nhĩ Kỳ

Hệ chữ viết Hệ chữ Latinh (biến thể tiếng Thổ Nhĩ Kỳ)
Địa vị chính thức
Ngôn ngữ chính thức tại
[7]
[8]
Quy định bởi Hiệp hội ngôn ngữ Thổ Nhĩ Kỳ
Mã ngôn ngữ
ISO 639-1 tr
ISO 639-2 tur
ISO 639-3 tur

Các quốc gia với số lượng người nói tiếng Thổ Nhĩ Kỳ đáng kể
(Click on image for the legend)

Tiếng Thổ Nhĩ Kỳ (Türkçe, IPA ), cũng được gọi là tiếng Thổ Nhĩ Kỳ Istanbul,[9] là một ngôn ngữ được 65-73 triệu người nói trên khắp thế giới, khiến nó là ngôn ngữ được nói phổ biến nhất trong nhóm ngôn ngữ Thổ Nhĩ Kỳ. Những người nói tiếng này phần lớn ở Thổ Nhĩ Kỳ, với một số lượng nhỏ hơn ở Kypros, Bulgaria, Hy Lạp và những nơi khác ở Đông Âu. Tiếng Thổ Nhĩ Kỳ cũng được nhiều người nhập cư đến Tây Âu, đặc biệt là ở Đức, sử dụng.

Gốc của ngôn ngữ này có thể truy từ Trung Á với các ghi chép đầu tiên có niên đại gần 1200 năm. Về phía tây, ảnh hưởng của tiếng Thổ Nhĩ Kỳ Ottoman - tiền thân trực tiếp của tiếng Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay - đã lan đi khi Đế quốc Ottoman mở rộng. Năm 1928, một trong các cải cách của Atatürk những năm đầu của Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳchữ viết Ottoman đã được thay bằng bảng chữ cái Latin. Đồng thời Hiệp hội ngôn ngữ Thổ Nhĩ Kỳ đã khởi xướng cải cách ngôn ngữ này bằng cách loại bỏ các từ vay mượn (loanword) từ tiếng Ba Tưtiếng Ả Rập, thay vào đó là các từ gốc Thổ Nhĩ Kỳ và các biến thể bản địa của ngôn ngữ này.

Đặc điểm của tiếng Thổ Nhĩ Kỳ là hài hòa nguyên âm và chắp dính. Trật tự cơ bản là theo dạng "Chủ-Thụ-Động" (SOV language). Các hình thức ngôi thứ hai số nhiều có thể được sử dụng cho các cá nhân như một dấu hiệu của sự tôn trọng. Tiếng Thổ Nhĩ Kỳ không có hạng hay giống cho danh từ.

Phân loại[sửa]

Tiếng Thổ Nhĩ Kỳ là một thành viên của nhóm ngôn ngữ Oghuz, một nhóm nhỏ của nhóm ngôn ngữ Thổ Nhĩ Kỳ. Có tương đồng ngôn ngữ lẫn nhau giữa tiếng Thổ Nhĩ Kỳ và các ngôn ngữ Oghuz khác, bao gồm tiếng Azerbaijan, Turkmenistan, Qashqai, Gagauz, và tiếng Thổ Nhĩ Kỳ vùng Balkan Gagauz.[10] Gia đình Turkic gồm khoảng 30 ngôn ngữ còn sử dụng khắp Đông Âu, Trung Á, và Siberia. Một số nhà ngôn ngữ học cho rằng các ngôn ngữ Turkic là một phần của gia đình ngôn ngữ Altaic lớn hơn.[11] Khoảng 40% của tất cả người nói ngôn ngữ Turkic là người nói tiếng Thổ Nhĩ Kỳ.[12] Các tính năng đặc trưng của Thổ Nhĩ Kỳ, như hài hòa về nguyên âm, ngưng kết, và không có giống cho danh từ mang tính phổ quát trong tất cả các ngôn ngữ họ Turkic.[12]

Lịch sử[sửa]

Tập tin:Kyzyl orkhon inscription.jpg
Tiếng Thổ Nhĩ Kỳ Orkhon được khắc trên đá (thế kỷ thứ 8). Kyzyl, Nga.

Các chữ khắc Thổ Nhĩ Kỳ cổ nhất được biết đến là ba cột đá khắc chữ Orkhon khổng lồ ở Mông Cổ hiện nay. Ba cột đá này được xây dựng để vinh danh hoàng tử Kul Tigin và anh trai của ông-Hoàng đế Bilge Khan. Chúng có niên đại khoảng từ năm 732 tới 735, cùng thời với cột đá khắc chữ Bayn Tsokto được Tonyukuk, lãnh đạo bộ lạc thời kỳ 720-725 dựng lên,[13] là những di vật tiếng Thổ Nhĩ Kỳ cổ nhất. Sau khi phát hiện và khai quật các di tích và những phiến đá liên quan của các nhà khảo cổ của Nga trong khu vực rộng lớn xung quanh thung lũng Orkhon từ năm 1889 đến năm 1893, các chuyên gia đã khẳng định ngôn ngữ trên các bia này là ngôn ngữ Thổ Nhĩ Kỳ cổ đại viết bằng chữ viết Orkhon. Các chữ viết này cũng được gọi là "rune Turkic" hoặc "runiform" do sự tương tự bề ngoài để các bảng chữ cái chữ rune của Đức.[14]

Sách tham khảo[sửa]

Printed sources

On-line sources

Tham khảo[sửa]

  1. “The Muslim Minority of Greek Thrace”.
  2. Taylor & Francis Group (2003). Eastern Europe, Russia and Central Asia 2004. Routledge. tr. 114. ISBN 978-1-85743-187-2. http://books.google.com/?id=NI1G_9j1AhcC&pg=PT134&dq=1999+census+azerbaijan+turkish. Truy cập ngày 26 tháng 3 năm 2008.
  3. “Kosova: Turkish Becomes Official Language” (Lỗi khi kêu gọi {{Chú thích web}}: hai tham số urltitle phải được chỉ định.). Truy cập Lỗi khi kêu gọi {{Chú thích web}}: hai tham số urltitle phải được chỉ định..
  4. “Constitution of the Republic of Kosovo: Chapter 1 Article 5.2”, Republic of Kosovo. Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2014.
  5. “Top 30 Language Spoken in the World by Number of Speakers”.
  6. Second Language Acquisition of Turkish, Ayşe Gürel, Öner Özçelik, Despina Papadopoulou, 2016
  7. “Constitution of Turkish Republic of Northern Cyprus”. www.cypnet.co.uk (15 November 1983). Truy cập 28 January 2014.
  8. “Languages of Cyprus”. CIA World Factbook. Truy cập 28 January 2014.
  9. (2009) Corpus analysis and variation in... – Yuji Kawaguchi, Makoto Minegishi, Jacques Durand – Google Books, Books.google.com. ISBN 9789027207685. Địa chỉ URL được truy nhập ngày 2011-11-03.
  10. “Language Materials Project: Turkish”. UCLA International Institute, Center for World Languages (Lỗi khi kêu gọi {{Chú thích web}}: hai tham số urltitle phải được chỉ định.). Truy cập Lỗi khi kêu gọi {{Chú thích web}}: hai tham số urltitle phải được chỉ định..
  11. Gordon, Raymond G., Jr. (ed.) (2005). “Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Language Family Trees – Altaic”. Truy cập Lỗi khi kêu gọi {{Chú thích web}}: hai tham số urltitle phải được chỉ định..
  12. 12,0 12,1 Katzner
  13. [Ergin, p.8]
  14. Ishjatms

Đọc thêm[sửa]

  • Eyüboğlu, İsmet Zeki (1991) (Turkish). Türk Dilinin Etimoloji Sözlüğü (Etymological Dictionary of the Turkish Language). Sosyal Yayınları, İstanbul. ISBN 978975-7384-72-4.
  • Özel, Sevgi; Haldun Özen and Ali Püsküllüoğlu (eds.) (1986) (Turkish). Atatürk'ün Türk Dil Kurumu ve Sonrası (Atatürk's Turkish Language Association and its Legacy). Bilgi Yayınevi, Ankara. OCLC 18836678.
  • Püsküllüoğlu, Ali (2004) (Turkish). Arkadaş Türkçe Sözlük (Arkadaş Turkish Dictionary). Arkadaş Yayınevi, Ankara. ISBN 975-509-053-3.


Liên kết đến đây

Xem thêm liên kết đến trang này.